Klimatologia,+lurrikarak+eta+sumendiak+(BERRIA,+2010-02-25)

2010-02-25 Argi Aldian Koldo Nuñez. - Unibertsitate-enpresa aholkularia Haiti: lotura globala Aurtengo negua gogorra izaten ari da Euskal Herrian, oso tenperatura baxuak, eta elurteak behin eta berriro. Baina geurean ez ezik, Europa osoan eta Ipar Hemisferioko beste toki askotan ere oso hotza izaten ari da; ez, aldiz, Artikoan. Aurten Hego Pazifikoko //El Niño// fenomenoa oso indartsu garatu da, eta irits daiteke inoiz izan den indartsuena izatera, 1998ko //El Niño// indartsuaren ondoren. Ipar Amerikako eguraldiarekin oso lotura zuzena duen arren, ez dago oraindik argi nola eragiten duen Europan, baina eragin, eragiten du.

Munduko klimatologia nola lotzen den ikasten ari garen bitartean, duela gutxi jakitera eman da nola lotzen diren klimatologia eta sumendien jarduera. Izan ere, Ipar Hemisferioan negua denean gertatzen dira erupzio bolkaniko gehiago lehorraldeetan, Hego Hemisferioan denean baino. Batetik, Ipar Hemisferioan kontinenteek azalera handiagoa dute eta, bestetik, neguan erortzen da urteko prezipitazio gehiena euri eta elur modura. Ur horren zati bat lurraren barrura sartzen da, eta eskualde bolkanikoetan barne-presioa areagotzen du, eta azkenik erupzioak eragitzen. Hortaz, Hego Pazifikoko //El Niño// indartsu dabilenean, erupzio bolkaniko gehiago gerta daitezke Ipar Hemisferioan.

Baina klimatologiaren eta erupzioen arteko lotura dagoeneko sumatu bada ere, oraindik ez da ikusi klimatologia eta jatorri tektonikoko lurrikaren arteko lotura, baina, agian, egon liteke. Izan ere, ura lurbarneratzen denean badu eragina failetan, eta horietan izaten den tentsio pilaketaren askatzearekin. Duela aste batzuk Haitin izan dugu lurrikara indartsu bat, Ipar Amerika eta Karibeko plaken arteko Enriquillo failan hain zuzen ere. Neguan gertatu da eta //El Niño// indartsu dabilen garaian, baina bien arteko lotura espekulazio hutsa baino ez da.

Dena den, Haitik, faila garrantzitsu eta arriskutsuak edukiaz gain, badu beste arazo bat, deforestazioa, hain zuzen ere. Dagoeneko bere basoen % 4k baino ez du irauten, eta lur gehiena erabat idorra da. Horiek hala, higadura hainbat eskualdetan arroka amaraino iritsi da, eta horrek ahalbide zezakeen ur gehiago lur azpira sartzea eta failetan eragin, eta lurrikarak abiarazi. Batek daki.

Haitikoaren aurretik, lurrikararik kaltegarriena beste irla baten ondoan gertatu zen, alegia, 2004an Indonesiako Sumatran. Orduan lurrikarak abiatutako tsunamiak izugarrizko kalteak eragin zituen Indiako Ozeanoaren kostetan. Beste batzuetan, lehorrean bertan ere izan dira lurrikara indartsuak. Bestalde, Haitin bezala, Sumatran deforestazioa ere arazo larria bihurtu da. Izan ere, hainbatek maiz salatu dute Indonesiako gobernuaren jarduera, bultzatzen ari baita olio-palmondoen landaketa biodiesela ekoiztua izan dadin. Sumatran bezala, Borneon ere gauza bera ari da gertatzen. Jakina, laborantza intentsibo hauek bertako oihan tropikalak suntsitzen ari dira, eta, oihanekin batera, 256 landare-espezie eta 51 animali espezie suntsitzeko arriskuan jarri dira, tartean orangutana bera. Baina animaliak eta landareak bezala, hainbat giza-talde eta kultura ere suntsiduraren arriskupean, esaterako, Dayak herria. Ez bada ezer egiten, basoak desagertuko diren heinean, Dayak herria galtzen joango da. Betidanik oihanean bizi izan dira, eta bertatik atera dute behar izan duten guzti-guztia. Esaterako, herri horrek ezagutza handia du landareen erabilera medikoaren gainean, eta badituzte landareak gaixotasun asko sendatzeko bai eta antisorgailu naturalak ere. Asiako hegoaldeko herri horren ezagutza galtzen bada, europarrentzat, besteak beste, onuragarri izan zitezkeen ezagutza medikoak galduko dira.

Hortaz, lurrikarek ez ezik, deforestazioak ere ondorio gaiztoak ditu, bai Haitin, bai Indonesian, eta eragina mundu osoan. Bi herrialde horiek munduaren bi muturretan daude, nolabait esateko, baina arazo komunak dituzte. Globalizazioa ez da politikariek eta ekonomialariek asmatutako zerbait, ez, globalizazioa betidanik egon da, eta Pazifikoko //El Niño// fenomenoak Euskal Herriko negu hotzetan eta uda lehorretan eragina duen bezala, gizakion jarduerak munduko edozein bazterretan izan dezake isla, aurretik amestezina egiten bazaigu ere.